Generatieve AI rukt op in de zorg en biedt kansen én dilemma’s. Tijdens een bijeenkomst op 30 januari in de Triple-C Werkplaats gingen zorgprofessionals, onderzoekers en ontwikkelaars met elkaar in gesprek over de vraag hoe deze technologische innovatie kan bijdragen aan goede zorg zonder de menselijke maat uit het oog te verliezen. Maatwerk en samenwerking binnen de gehandicaptenzorg zijn daarvoor nodig, is de conclusie.
De VGN organiseerde deze bijeenkomst in samenwerking met de Triple-C Werkplaats. Zo’n 100 deelnemers waren aanwezig.
De eerste presentatie was van Dirk Lukkien. Hij deed onderzoek naar verantwoord gebruik van AI in de langdurige ouderenzorg. In december 2025 promoveerde hij op dit proefschrift.
AI biedt veel kansen om de zorg te ondersteunen, zeker gezien het personeelstekort. Tegelijkertijd zijn de risico’s groot en is een gebalanceerde benadering noodzakelijk. Deze technologie kan waarden zoals autonomie en kwaliteit van zorg versterken, maar ook ondermijnen. Afhankelijk van hoe ze worden toegepast. Lukkien: “Het is belangrijk om te blijven nadenken over de langetermijneffecten.”
Volgens Lukkien gaat verantwoorde AI-innovatie niet alleen over technologie, maar ook over organisatorische en sociale overwegingen én nauwe samenwerking tussen verschillende belanghebbenden. AI-systemen blijven zich ontwikkelen dus configureren en bijstellen is een doorlopend proces. Schaalbaarheid en maatwerk kunnen samengaan, mits technologie technisch, sociaal en ethisch goed is ingebed. Daarvoor zijn ‘bruggenbouwers’ nodig: professionals met kennis van zorg, technologie en ethiek.
Na deze aftrap door Lukkien volgen drie presentaties die voorbeelden zijn van pogingen om contextgevoelige generatieve AI-toepassingen te ontwerpen.
Praktijkvoorbeelden
Nienke Eckhardt van Vilans laat zien hoe generatieve AI kan helpen bij het toegankelijk maken van betrouwbare kennis. AI-chatbots kunnen versnipperde informatie samenbrengen en samenvatten, maar dat vraagt wel AI-geletterdheid van professionals. Vilans werkt aan drie projecten, waaronder een interventie-zoekhulp die betrouwbare informatie uit 22 geselecteerde bronnen combineert. De AI-zoekhulp versnelt het zoeken, maar de professional blijft zelf verantwoordelijk voor de keuze.
Daarna volgde het praktijkvoorbeeld van Noah, een AI-maatje ontwikkeld door Philadelphia voor mensen met een verstandelijke beperking. Noah is ontworpen met de doelgroep zelf en groeit mee met de gebruikers, vertellen Hessel Rienstra en Hannah van Dijck. Veiligheid en duidelijke grenzen staan centraal. Noah biedt een veilige plek om óók gevoelige onderwerpen te bespreken én te oefenen met AI.
Tot slot geven Ruud de Nooij (Academy het Dorp) en Wouter Bruijning (Gemiva) een inkijkje in een project waarin een AI-assistent nachtzorgmedewerkers ondersteunt bij het signaleren van zelfverwondend gedrag. Kan een AI-assistent gebaseerd op een Nederlands taalmodel hierbij helpen? Dit project maakt deel uit van het programma Leren werken met data in de gehandicaptenzorg. Het project is opgezet met actieve betrokkenheid van begeleiders, gedragsdeskundigen, nachtzorgmedewerkers en cliënten, waarbij ook expliciet aandacht is voor ethische vraagstukken.
Na deze presentaties gaan de deelnemers in groepjes uiteen om dilemma’s over AI te bespreken. Een panel van wijze buren reflecteerde vervolgens op de lastigste dilemma’s. Dit panel bestond uit: Tess Tournier (ASVZ), Ruud de Nooij, Hessel Rienstra en Dirk Lukkien
Reflectie en afsluiting
De kernboodschap van de bijeenkomst is: het gebruik van generatieve AI in de zorg vraagt om gelaagde verantwoordelijkheid, duidelijke grenzen en bewust handelen. AI is geen neutraal hulpmiddel: ontwikkelaars, zorgorganisaties en overheid hebben elk een rol in het borgen van veiligheid, betrouwbaarheid, privacy en toetsing. Tegelijkertijd blijft de gebruiker verantwoordelijk voor het toevoegen van context, nuance en professioneel oordeel. AI kan ondersteunen, maar mag menselijke besluitvorming niet vervangen. Menselijk contact, relationele zorg en morele oordeelsvorming blijven onmisbaar.
Bij de ontwikkeling en inzet van AI is samenwerking cruciaal. Maatwerk is nodig om zorgspecifieke waarden en sectorbelangen te beschermen als tegenwicht tegen de grote technologiebedrijven die snelheid en technische innovatiekracht bieden.
In het slotwoord benadrukte Sebastiaan ten Hove (ASVZ) het belang van voorbij de hype kijken. Nieuwe technologieën beloven vaak veel en maken indruk, maar kunnen ons ook verblinden. Voorbij de hype kijken betekent: bewust stilstaan bij de dilemma’s die technologie oproept en steeds teruggrijpen op de waarden die leidend zijn voor de organisatie, de professional en de cliënt. Van daaruit bepaal je samen welke normen daarbij horen. Pas daarna kies je de vorm waarin technologie wordt ingezet. Dit principe – waarde, norm, vorm – helpt om AI te zien als een hulpmiddel dat dienstbaar is aan menswaardige zorg.
De deelnemers vonden het een waardevolle bijeenkomst. Iedereen vindt het belangrijk om het gesprek over de menswaardigheid van AI te blijven voeren binnen de gehandicaptensector.
